شهرستان ملکان

نگاهی گذرا به شهرستان ملکان

شهرستان ملكان محل اتصال سه استان آذربايجان شرقي و غربي و كردستان مي باشد. در جنوب شرقي درياچه اروميه و در 150 كيلومتري جنوب شهرستان تبريز در مسير جاده ترانزيتي تبريز ـ مياندوآب واقع شده است كه از شمال و شمال شرقي به شهرستان مراغه و از سمت شمال به شهرستان بناب و از قسمت جنوب و جنوب غربي به شهرستان مياندوآب از استان آذربايجان غربي و از سمت غرب و شمال غربي به درياچه اروميه و سرزمينهاي غربي به درياچه اروميه و سرزمينهاي شوره زار اطراف درياچه محدود مي شود. این شهرستان با وسعت 1007 كیلومتر مربع (2.2 درصد مساحت استان) به خود اختصاص اداده است.

 

جغرافیای طبیعی شهرستان ملکان

آب و هوا: به طور عمده آب و هواي شمال غرب كشور كه شهرستان ملكان نيز قسمتي از آنرا شامل مي شود تحت تاثير بادهاي آسياي مركزي (سيبري)، اقيانوس اطلس،درياي سياه ، درياي مديترانه اي و درياي مازندران قرار مي گيرد كه به طور خلاصه ميتوان رژيم بارندگي هاي آنها را به شرح ذيل توضيح داد: جرايان سيبري و آسياي مركزي پس از رسيدن به درياي خزر به شعباتي تقسيم و كم اهميت ترين شعبه آن از جهت شرقي وشمال شرقي آذربايجان شرقي را تحت تاثير قرار مي دهد. اين جريانات در پائيز، بهار وزمستان ريزش بارانهاي منطقه را موجب مي گردند كه مقداري از نزولات زمستاني آن به صورت برف مي باشد. كليه جريانات شرقي و شمال شرقي در سطح استان به نام "بادمه" يا باد خزري معروفيت دارد از اين رو جريانات منطقه ارسباران حداكثر بهره را برده و به طرف پايين تر از تاثيرات آن كاسته مي شود. جريانات مديترانه و درياي سياه جهت غربي داشته و در بسياري از نقاط استان به نام گرميچ،گرميش ، آغ يل و يا باد سفيد ناميده مي شود اين جريان در فصول سرد و اوايل بهارنزولاتي را موجب می شود.

ارتفاعات مهم و پستی و بلندی ها: كل سرزمينهاي موجود در محدوده اين شهرستان را از نظر توپوگرافي مي توان به دو واحد كوهستاني يا ناهموار و واحد هموار جلگه اي تقسيم كرد. زا طرفي ديگر خود واحد كوهستاني يا ناهموار نيز از نظر ارتفاع به واحدهاي زير تقسيم مي شوند: الف: واحدهاي كوهستاني كم ارتفاع (1800- 1500 متر ارتفاع )  ب: واحدهاي كوهستاني مرتفع (220-1800 متر ارتفاع )

پوشش گیاهی: مراتع حوزه استحفاظي ملكان مجموعاً ميان بند و قشلاقي بوده و از نظر وضعيت توپوگرافي و آب و هوايي با نوع پوشش گياهي شامل دوقسمت عمده مي باشد :

1) قسمت اول در بخش شمال شرقي و جنوب شرقي ملكان واقع شده است و عمدتاً بصورت كوهستاني مي باشد. از نظر بافت خاك از پايداري خوبي برخوردار هستند و داراي آب و هواي تقريباً نيمه ييلاقي مي باشد و ميزان بارندگي بطور متوسط 250 الي 361 ميليمتر با توجه به آمار ده ساله سينوپتيك مراغه متغير است.

2)قسمت دوم مراتع در بخش غربي شهرستان واقع شده است و عمدتاً نواحي جلگه اي و مسطح بوده است و تا سواحل درياچه اروميه گسترش دارد و از جمله روستاهاي مجيدآباد و احمدآباد و خاكهاي اين منطقه در حالت كلي بغير از بعضي قسمتهاي محدود شور و قليايي است و از نظر پوشش گياهي نيز تا حدودي فقير مي باشد و گونه هاي خوش خوراك و مرغوب در اين قسمت كمتر مي باشد و با توجه به بالابودن سطح آب زيرزميني و رطوبت دائمي خاك در عمقهاي كمتر و بارندگي تاثير چنداني در افزايش پوشش گياهي و اكثراً گياهان شورپسند مي باشد.

 تقسیمات کشوری

براساس آخرین تقسیمات کشوری شهرستان ملکان دارای دو بخش (مرکزی و لیلان)، 5 دهستان و 82 آبادی (روستا) 3 نقطه شهری به نامهای ملکان و لیلان و مبارک شهر می‌باشد.

 جمعیت

براساس نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسكن در سال 1390، جمعیت شهرستان ملکان در حدود 106118نفر (2.8 درصد جمعیت استان) و جمعیت مرکز این شهرستان 25312 نفر برآورد شده است. جمعیت شهری این شهرستان 31487 نفر و جمعیت روستایی آن 74631نفر و تعداد خانوار آن 29707 خانوار است . نرخ باسوادی شهرستان 78.49 درصد می باشد. جمعیت شاغل شهرستان 35126 نفر و جمعیت بیکار 2102 نفر ، فعالان شاغل در امر کشاورزی 37.31 صنعت معدن و تجارت 25.91 خدمات 26.89 سایر 9.89 در حوزه اقتصادی شهرستان فعالیت دارند.

 جغرافیای تاریخی شهرستان ملکان

تاريخ جديد ملكان كه در گذشته ملك كندي ناميده مي شد به دويست سال پيش برمي گردد ولي در مورد منطقه ملكان و مسكوني بودن آن نظرياتي وجود دارد كه همه حكايت از قدمت اين منطقه دارد. منطقه ملكان به دليل مساعد بودن آب هواي جغرافيايي يكي از مهمترين گذرگاههاي تاريخي به شمار مي آيد. مناطق عباس آباد و قوريجان و لیلان از آنجايي كه در يك دشت وسيع قرار گرفتند از 8 هزار سال قبل محل اسكان انسانها بوده است. و بارندگي هزاره 5 و 6 قبل از ميلاد كه چندين برابر دوره‌ی امروزين بوده است باعث تشكيل درياچه فصلي مي‌شد واكثر مردم شاهد بودند كه در محل بيمارستان فعلي بركه‌اي پر از آب بود كه به عباس آباد گؤلي معروف بود. وجود اين درياچه در قديم باعث مي شد كه انسان از قسمتهاي كوهستاني براي چرانيدن دام واز دشت آن براي كشاورزي استفاده بكند. آثار تاریخی به دست آمده از تپه هاي حسینقلی و قره تپه بايقوت ، قلعه بختک لیلان ،تپه چمن و الله قلی لیلان تاریخ این منطقه را مربوط به هزاره اول ، دوم ، سوم و چهارم ميلادی مي دانند.

در مورد وجه تسميه اين شهرستان دو نظريه وجود دارد: 1) از آنجا كه ارباباني زيادي بر آن حاكم بودند و شاه واربابان نيز ملك ناميده مي شدند پس اربابان نيز از اين قاعده مستثني نبودند شايد نام ملك كندي يا ملكان بر گرفته از جمع ملك يعني مالكان و مخفف آن ملكان باشد. 2) يكي از اربابان معروف اين شهر در گذشته ملك نيا بوده است شايد ملك كندي از نام اين ارباب گرفته شده باشد. ملك كندي در حدود 200 سال پيش به صورت روستاي كوچكي در محدود ه‌ي باغ اربابي و مسجد صحرا واقع شده بود كه از طرف شرق به حمام قديمي و تپه‌اي به نام تيچان تپه و از طرف جنوب به اراضي باير و بدون كشت و قسمتي از باغ‌هاي چم چال به مالكيت نصرت السلطنه و مالكان آن آقايان ستارسلطان و صمد خان بود محدود مي شد. ملك كندي تماماً متعلق به سلطنت قاجار بود و مالك آن نصرت السلطنه بوده است و نصرت السلطنه در سال 1320ه‍ . ش ملك كندي را به آقاي محسني معروف به اصغر بقال انتقال داده است و در سال 1324 ه‍ . ش آقاي محسني ملك كندي را به آقايان حاج نجف مدديان و مظفرخان صولتي واگذار كرده است در سال 1324 ه‍ . ش آقاي جمشيد خان اسفندياري بعد از آنها مالكيت آن را به دست گرفت.

 آثار ثبتی در فهرست ملی کشور شهرستان ملکان

 شهرستان ملکان 116 مورد منطقه و محوطه تاریخی در فهرست آثار ملی کشور را به خود اختصاص داده است و جزو شهر های مهم و ارزشمند استان آذربایجان شرقی در حوزه میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری به شمار می رود.

 مناطق تاریخی و گردشگری شهرستان ملکان

 پل دختر قلی کندی: پل «قيزلار» كه روي رودخانه «مردق» در دهستان گاودول مركزي و بين روستاهاي قلعه چوق و قلي كندي از توابع شهرستان ملكان قرار دارد به دليل نوع طاق‌ها و تركيب نماي سنگي و آجري داراي ويژگي‌هاي خاصي است.

 به پيشنهاد سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري آذربايجان شرقي و در اجراي ماده يك از قانون تشكيلات سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري كشور پل قيزلار روستاي قلي كندي ملكان به شماره 22718 در فهرست آثار ملي ثبت شد.

 قدمت پل: قدمت اين پل به دو دوره صفويه و قاجاريه برمي‌گردد.                                        .
مشخصات : پل قيزلار داراي پنج چشمه (سه چشمه اصلي و دو چشمه فرعي) است، چشمه‌هاي اصلي براي گذر آب رودخانه بوده و چشمه‌هاي فرعي براي آبياري اراضي كشاورزي مورد استفاده قرار مي‌گرفته است كه به علت تجمع خاك ناشي از رسوب آب رودخانه بسته شد.

 پايه‌هاي پل سنگي بوده و خود پل با مصالح سنگي و آجري ساخته شده است . اين پل با ابعاد تقريبي 49 متر طول و 5/5 متر عرض و ارتفاع شش متر و مساحت 257 متر مربع، راه ارتباطي ماشيني دو روستاي قلي كندي و شيخ بابا شهر ملكان مي‌باشد.

اين پل از زمان ساخت به عنوان پل ارتباطي مورد استفاده قرار گرفته و به نام پل قلي كندي نيز بين مردم ناميده شده.این پل از تاریخ ثبت، ضمن رعایت حقوق مالکانه، تحت نظارت و مراقبت این سازمان بوده و هرگونه اقدام و عملیاتی که منجر به تخریب یا تغییر هویت اثر شود، ممنوع بوده و ضمنا مرمت و بازسازی اثر صرفا با تایید و نظارت این سازمان ممکن می‌باشد و تخلف از آن‌ها برابر مواد 558 لغایت 569 از کتاب پنجم قانون مجازات های اسلامی تعزیرات و مجازات‌های بازدارنده جرم محسوب شده و مرتکب مشمول مجازات های قانونی خواهد شد.

 منطقه گردشگری شورسو: آب شورسو ملکان امتحان خود را در درمان دردهاي عضلاني و پوستی پس داده است این محل در 6 کیلومتری شهرستان ملکان از بخش مرکزی قرار گرفته و مابین دو روستای شیخ بابا و شیخ السلام قرار قرار دارد و با توجه به اهمیت این محل سازمان میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری زیر ساختهایی را در نزدیکی محل جهت استفاده مردم احداث نموده است.

 چشمه آب معدنی آرپادرسی: این چشمه در 25 کیلومتری شهرستان ملکان از بخش لیلان و در روستای آرپادرسی قرار دارد خواص مفید آب این چشمه دفع سنگ کلیه می باشد به طوری که هر ساله مسافرین و گردشگران زیادی جهت استفاده از آب این چشمه به شهرستان ملکان مراجعه می کنند.

 دره گاومیش ئولن: دره گاوميش ئولن واقع در روستاي ديزج شيخ الاسلام است كه در فصل بهار آبشارآن كه از چندين متري كوه به پايين مي ريزد ديدني است اين دره يك جاي خلوت وپر از تخته سنگ است كه براي كوه نوردي و تفریح مناسب می باشد . و چشمه بالاي كوه باكناره سرسبز خود به صفاي آن مي افزايد.

زیارتگاه علی بلاغی: اين محل در روستاي آقمنار از بخش مرکزی شهرستان ملکان قرار دارد كه از فضاي باز برخوردار است . زيارتگاه، محوطه تاریخی و چشم انداز منحصر به فرد منطقه گویای شواهد ارزشمند تاریخی و طبیعی آن است این محل در پايين تپه علی بلاغی ثبت شده در فهرست آثار ملی کشور واقع است وازمنتهي اليه تپه چشمه اي پر آب جاري میباشد که کشاورزان و باغداران از آب آن برای کشاورزی استفاد می کنند. واز منظره اي دلچسب برخوردار می باشد که هر ساله گردشگران و مسافران زیادی را در جهت استفاده از آن به خود جذب می کند.

قلعه بختک: قلعه بختک واقع در بخش لیلان از توابع شهرستان ملکان قرار دارد، این قلعه با وسعتی در حدود 110 هکتار در ورودی شهر لیلان میباشد. این قلعه در سال 1379 با شماره 2780 در فهرست اثار ملی ایران به ثبت رسیده است. قلعه در سالهای قبل توسط بسیاری از باستان شناسان ایرانی و خارجی مورد بررسی و بازدید قرار گرفته است و در مورد قدمت و پیشینه تاریخی آن، مطالبی را ارائه نموده اند. در واقع ، قلعه بختک یکی از محوطه های نادر و استثنایی در منطقه شمال غرب کشور بوده و توجه بسیاری از باستان شناسان و محققان را به خود جلب کرده است.

ولفرام کلایس ، باستان شناس آلمانی ، بررسی هایی در حصار قلعه بختک داشته و طبق نظر وی، تاریخ دقیقی را نمی توان در خصوص قلعه اعلام نمود ولی آثار هزاره اول پیش از میلاد تا دوره اسلامی (ایلخانی) را می توان در سطح محوطه مشاهده کرد.همچنین در سال ۱۳۶۳دکتر علی اصغر میرفتاح از قلعه بختک بازدید نموده و طی گزارشی با توجه به ابعاد خشت ها و دیوارهای با ارتفاع ۳الی۱۰متر، آن را یک دژ مربوط به دوره ساسانی و ماقبل از آن می داند..

در سال ، ۱۳۸۰علی صدرایی ، عضو هیات علمی پژوهشکده باستان شناسی سازمان میراث فرهنگی کشور، برنامه پژوهشی و گمانه زنی به منظور تعیین حریم محوطه باستانی قلعه بختک با همکاری اداره کل میراث فرهنگی استان در منطقه حضور یافت.

در این راستا آثار بررسی سطحی قلعه حاکی از قدمت پیش از تاریخ تا دوره اسلامی بوده و عمدتا آثار دوره ساسانی و اشکانی در آن به چشم میخورد. در سال 1386 در اولین اقدام عملی، نقشه محدوده قلعه و نیز عکس ماهواره ای محوطه تهیه شد. یکی از مهم ترین کارهایی که طی سالهای جاری در محدوده قلعه بختک انجام شد، شناسایی و بررسی باستان شناسی تپه های اقماری و محدوده قلعه بختک بوده، با توجه به نوشته هایی که در گزارشات باستان شناسی در مورد قلعه بختک آمده است، تعداد تپه هایی را که در ارتباط با قلعه و در حوزه فرهنگی آن آمده است، هیئت بررسی در سالهای جاری تعداد 46 تپه از حوزه فرهنگی قلعه را شناسایی کرده و پرونده های ثبتی آنها تهیه شده و در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. همچنین حریم و محدوده قلعه در سالهای جاری بصورت شبکه بندی شده نمونه برداری سفالی شده تا در مورد قدمت و مسائل پژوهشی آن کمکی به باستان شناسان نموده باشد.

اقدامات صورت گرفته در حوزه قلعه بختک، به شرح زیر آورده میشود: 1 نقشه برداری 2 تهیه عکس هوایی 3 ایجاد پایگاه پژوهشی 4 تهیه پرونده های ثبتی از تپه های اقماری 5 بررسی و شناسایی باستان شناسی محدوده قلعه 6 نصب تابلوهای راهنما برای تمامی تپه های شناسایی شده در محدوده قلعه بختک و همینطور فعالیت کاوش قلعه بختک لیلان از سال 1387 در زمینه کاوش و مرمت قلعه بختک لیلان آغاز شده و همچنان کاوش و مرمت قلعه بختک لیلان در دستور کار سازمان میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری قرار دارد.

پل آجری لیلان چای: پل لیلان در یک کیلومتری جنوب شهر لیلان بر روی رودخانه لیلان چای واقع است در دوران گذشته راه ارتباطی همدان کردستان و ... در اطراف جنوب و مراغه تبریز در شمال از این راه قدیمی صورت می کرفت ولی در حال حاضر بدلیل احداث جاده جدید میاندوآب ملکان این منطقه دور افتاده محسوب می شود و راه ارتباطی روستاهای فتح الله کندی، محسن آباد (جین قره) به شهر لیلان می باشد

رودخانه لیلان چای برای دشت لیلان بسیار حاصلخیز و تمدن ساز در طول تاریخ بوده و هست تمدنها و فرهنگهای بسیار کهن از دوران پیش از تاریخ در کنار این رودخانه شکل گرفت از جمله فرهنگ ها می توان به تپه چمن و الله قلی و بعضی از تپه های شرقی اشاره کرد. در دوران تاریخی و دوران اسلامی نیز اهمیت این رودخانه برای دست لیلان بسیار حاصلخیز و مساعد برای کشاورزی و به ویژه باغات آن با اهمیت می باشد.

 رودخانه لیلان از کوهستان های شرقی لیلان سرچشمه و به سمت غرب جریان می یابد و در نزدیکی شهر میاندوآب به رودخانه زرینه رود می پیوندد و به دریاچه ارومیه می ریزد.

 پل دارای سه دهنه که اندازه دهنه ها بصورت یکسان و جهت پل بصورت شمالی جنوبی بوده و در قسمت شرقی سه موج شکن بصورت مثلثی بوده و در قسمت غربی پل نیز به سه نیم دایره بصورت پشت بند وجود دارد مصالح به کار رفته در پل عبارت است از آجر که در قسمتهای طاقها و قسمتهای بالای پل بکار رفته و سنگهای تراش دار که در قسمت پایه ها و موج شکن ها و پشت بندها بکار رفته است ابعاد این سنگها در حدود 20+50 سانتی متریک مورد و 20+30 سانتی متر یک مورد دیگر ثبت گردیده و ابعاد آجرهای بکار رفته نیز 6+22+22 سانتی متر بودند.

 ارتفاع پل از جان پناه پل تا سطح رودخانه 90/4 سانتی متر و ارتفاع موج شکن ها 30/1 سانتی متر و طول پل 24 متر و عرض آن 50/6 سانتی متر و فاصله دهنه ها 40/4 سانتی مترو ارتفاع طاقها 50/3 سانتی متر ثبت گردیده پشت بندهای نیم دایره ای پل 20/2 سانتی متر وبصورت نیم دایره هستند. طاق های پل بصورت جناغی و در وسط نوک بیزه طاق یک سنگ سفید آهکی بکار رفته است . بطور کلی تا ارتفاع 30/1 سانتی متر سنگ از آن به بعد مصالح آجر بکاررفته است و موج شکن ها و پشت بندها تا همان ارتفاع 30/1 می باشند.

 در حال حاضر یک پل نیز در 100 متری غرب پل لیلان ساخته شده راه ارتباطی در حال حاضر از روی آن میگذرد.

 از نظر تاریخ گذاری با توجه به اینکه در پل هیچگونه کتیبه ای وجود ندارد خیلی مشکل به نظر می رسد ولی با توجه به شیوه معماری و طاقهای پل و همچنین شواهد آثار منطقه لیلان که غالباً بیشتر از دوره ایلخانی نمی باشد می توان این دیدگاه را مطرح کرد که پل مربوط به عصر ایلخانی است که راه گذر تخت سلیمان به مراغه از این راه کاروان رو قدیمی عبور می کرده است.

ارتفاعات شیرانشاهلو: ارتفاعات شیروانشاهلو در بخش مرکزی از شهرستان ملکان قرار گرفته و دارای مناظرو چشم انداز زیبا می باشد این محل در 15 کیلومتری از شهرستان ملکان در روستای شیروانشاهلو قرار دارد.

کمپ پارک جنگلی ملکان: این کمپ در محلی به وسعت 3 هکتار زمین با ایجاد امکانات رفاهی و خدماتی توسط سازمان میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری در شهرستان ملکان ایجاد شده .هدف از ایجاد تامین نیازهای گردشگران و مسافرین و شهروندان محترم می باشد . این محل در ورودی از طرف شهرستان بناب جنب دانشگاه آزاد اسلامی و در حدود 5/1 کلیومتری از جاده ترانزیتی محور ملکان و بناب قرار گرفته است.

کمپینگ پارک مشاهیر: کمپینگ پارک مشاهیر در ورودی شهرستان ملکان واقع دربلوار بسیج قراردارد .کمپینگ شهرداری با امکانات رفاهی استراحتگاه و خدمات بهداشتی در راستای ایجاد مکانی برای استراحت موقت مسافرین و گردشگران توسط شهرداری ملکان ایجاد شده . در قسمتی از فضای این پارک محلی به عنوان نمایشگاه دائمی صنایع احجام سفالی ( تندیس مشاهر و هنرمندان) با بیش از 40 اثر نصب شده است.

سد قوشقیه سی: سد قوشقیه سی در 15 کیلومتری از شهر ملکان در بخش لیلان قراردارد چشم انداز زیبا و منحصر به فرد از مزیدهای این منطقه بشمار می رود.

مرکز اطلاع رسانی گردشگری: این مرکز در مبدا ورودی استان و در شهرستان ملکان و در کنار جاده ترانزیتی بین استان آذربایجان شرقی ، غربی ، کردستان قرار گرفته ، هدف از این محل ارائه مشاوره های گردشگری در زمینه راهنمایی مسافرین و گردشگران و معرفی جاذبه های توریستی تفریحی تاریخی و... می باشد که همه ساله با شروع فعالیت ستاد هماهنگی خدمات سفر در ایام نوروز و تابستان دایر می باشد.

زیارتگاه علی بلاغی: اين محل در روستاي آقمنار مي باشد كه از فضاي باز برخوردار است . زيارتگاه، محوطه تاریخی و چشم انداز منحصر به فرد منطقه گویای شواهد ارزشمند تاریخی و طبیعی آن است این محل در پايين تپه علی بلاغی ثبت شده در فهرست آثار ملی کشور واقع است وازمنتهي اليه تپه چشمه اي پر آب جاري است واز منظره اي دلچسب برخوردار می باشد که هر ساله گردشگران و مسافران زیادی را در جهت استفاده از آن به خود جذب می کند.

   معرفی شهر لیلان

لِیلان یکی از شهرهای استان آذربایجان شرقی است که در بخش لیلان شهرستان ملکان واقع شده‌است. این شهر مرکز بخش لیلان است. لیلان در ۲۰ کیلومتری جنوب شرق ملکان، ۱۶۳ کیلومتری جنوب غرب تبریز و ۶۷۸ کیلومتری شمال غرب تهران واقع شده‌است. جمعیت این شهر، بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵ خورشیدی، بالغ بر ۶٬۰۷۹ نفر بوده‌است که از این جهت، سی و دومین شهر پرجمعیت استان آذربایجان شرقی محسوب می‌گردد.

تاریخچه: شهر باستانی لیلان که پس از اسلام به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین شهرهای آذربایجان مطرح می‌شد، بر اثر زلزله‌ها، سیل‌ها و سایر بلایای طبیعی از بین رفته‌است و امروزه تنها شهری متروکه در معرض دید قرار دارد. در سال‌های اخیر هم با توجه به باستانی بودن منطقه، کاوشگران و مورخان بسیاری در محل شهر باستانی لیلان مشغول به تحقیق و جست‌وجو شده‌اند. این خود عاملی برای جذب جمعیت در این روستا شده‌است، تا جایی که علاوه بر این که تعداد بسیاری از اهالی روستا به سایر نقاط کوچیدند، مهاجرانی نیز از روستاهای مجاور وارد این روستا شدند. تا این‌که در سال ۱۳۷۴ خورشیدی بر اساس آمارهای جمعیتی که جمعیت آن بیش از ۵٬۰۰۰ نفر برآورد شده بود و با توجه به باستانی بودن منطقه، روستای لیلان به شهر تبدیل شد. امروزه لیلان پیش‌رفت‌هایی را متحمل شده‌است و در واقع لیلان امروزی، وارث آن شهر باستانی است.

شهر لیلان در ناحیه جنوب شرقی دریاچه ارومیه و در منطقه‌ای حاصل‌خیز و پرآب پدید آمده‌است. آب و هوای این شهر در بیش‌تر ماه‌های سال سرد است و تنها در اواخر فصل بهار و اوایل فصل تابستان از شدت سرمای آن کاسته می‌شود. رودخانه فصلی لیلان‌چای، از دامنه‌های کوه سهند سرچشمه می‌گیرد و پس از گذشتن از شهر خراجو و تعدادی روستا، از داخل شهر لیلان عبور می‌کند و سپس به دریاچه ارومیه می‌ریزد.

پیشینه تاریخی محوطه قلعه بختک لیلان: پس از بررسيهاي سطحي محوطه قلعه بختك ليلان محوطه حدود 110 هكتار مي باشد. 24 تپه در اين محوطه بررسي كه بيشترين آنها در جبهه شر قي محوطه قرارگرفته اند. مهمترين اين تپه ها عبارتند از تپه الله قلي تپه چمن كه تپه هاي پيش از تاريخ مي باشند و از اهميت بسزائي برخوردار مي باشند و قدمت آنها به هزاره دوم پيش از ميلاد مي رسد. اعتبار اين محوطه به دوران اشكاني نيز مي رسد و در دوره ساسانيان نيز از اعتبار و اهميت بسزائي برخوردار مي شود و از قرون اسلامي تا دوران ايلخاني نيز اعتبار و اهميت تاريخي خود را حفظ نموده است. علاوه بر تپه هاي ياد شده در ارتفاعات شرقي ليلان مكانهاي استقراري نظامي نيز بچشم مي خورد.

باباگرگر لیلان: منطقه باباگرگر لیلان از شهرستان ملکان واقع در بخش لیلان محلی است برای تفرجگاه و کوه نوردی ساکنان منطقه لیلان که در 8 کیلومتری از شهر لیلان قرار دارد در نوک قلعه این کوه زیارتگاهی وجود دارد که اثر مردم منطقه در محل غذاهای نذری پخش می کنند و در مراسمات مختلف در محل غذاداری می کنند.

صنایع دستی شهرستان ملکان

مهمترین صنایع دستی شهرستان ملکان بافت انواع فرش و گلیم ، منبت چوب ،معرق چوب ، قلم زنی ، گلدوزی سنتی و انواع رودوزی ، طراحی و احجام سفالی می باشد. در این راستا و با حمایتهای دولت از هنرمندان صنایع دستی در جهت اعطای تسهیلات مشاغل خانگی و بیمه هنرمندان این هنرهای اصیل ایرانی در شهرستان رواج یافته و اکثریت زنان خانه دار و جوانان در سه حوزه شهری ،روستایی ، عشایری مشغول این حرفه های کهن می باشند

 قلم زنی

 هنر قلم زنی یکی از هنرهای رواج یافته بین هنرمندان و جوانان شهرستان ملکان می باشد. هنر قلم زنی بر روی فلز از جمله هنرهای کاربردی- تزئینی بسیار قدیمی کشورمان می باشد که بیشتر بر روی فلزهای مس و نقره و گاه طلا انجام گرفته و ظروف مختلفی از جمله گلدان سینی ،تابلو های تزئینی و ... ساخته می شوند شیوه کار به این صورت است که ابتدا طرح مورد نظر بر روی بدنه پیاده شده و سپس بوسیله قیر پوشش داده می شود ( جهت جلوگیری از سوراخ شدن بدنه و نیز کم کردن صدای قلم و چکش) و سپس بوسیله وارد کردن ضربه پکش بر قلم های فولادی مختلف نقش های مورد نظر بر روی بدنه ایجاد می گردد و در نهایت قیر را از بدنه جدا کرده و پرداخت می نمایند.

قالی بافی

 مهمترین هنر رایج در استان آذربایجان شرقی و شهرستان ملکان هنر قالی بافی می باشد که علاوه بر شهرت ملی از آوازه جهانی نیز برخوردار می باشد. فرش تبریز،ملکان،هریس و... همواره قافله سالار قالی ایران و جهان بوده و قشر وسیعی از جمعیت استان به صورت مستقیم و غیر مستقیم از طریق تولید امر و معاش می نمایند.

طراحی ، تهیه و فروش مواد اولیه آماده سازی و فروش قالی شیوه بافت قالی در استان آذربایجان شرقی و ملکان به صورت ترکی باف با استفاده از پشم و ابریشم بوده و عمدتاً به صورت فرشهای زیر انداز در اندازه های متفاوت و با نقشه های متبوع می باشد . از دیگر تولیدات قالی می توان به تابلو فرش های بسیار زیبا و نفیس اشاره کرد که طرح آنها عمدتاً شامل آیات قرآنی،مینیاتور های ایرانی و تصاویری از طبیعت و چهره های افراد مختلف می باشد که در برخی موارد ظرافت و دقت تابلو فرشهای بافته شده در حدی است که تغییر آنها از عکس و پوستر مشکل می نماید نقطه قابل ذکر در بافت تابلو فرشهای هنری این است که اکثر هنرمندان تابلو بافت جهت دستیابی به طیف های مختلف رنگی پشم های مورد نیاز خود را شخصاً رنگرزی می نمایندو مهمترین نکته در بافت تابلو فرش اجرای موفق همین مرحله می باشد. ساخت و بافت قالی های حجمی از دیگر توانایی ها و خلاقیت هنرمندان قالی باف است.

 

گچ بری

 گچبری سنتی یکی از هنرهای اصیل ایرانی می باشد که بیشتر هنرمندان شهرستان ملکان و روستای آن مشغول این هنر بسیار ارزشمند می باشند .گچبری یکی از هنرهای سنتی قدیمی ایران است که از این هنر برای تزئین سقف بناها،محرابه و ستونها و دیوارها و اطراف پنجره ها استفاده می کنند در خانه های قدیمی نمونه های بسیار زیبایی از این هنر وجود دارد که بعضاً توسط هنرمندان این استان باز سازی و مرمت می گردند خوشبختانه در سالیان اخیر شاهد حضور این هنر در خانه های جدید امروزی هستیم.

 

معرق چوب

  هنر معرق چوب هنری است زینتی که توسط هنرمندان شهرستان ملکان با استفاده از تکنیکهای خاص به صورت خانگی و کارگاهی تولید می شود. در هنر معرق چوب هنرمندان با قرار دادن چوبهای خوشرنگ و زیبا در کنار هم تصویری گیرا و موزون به بیننده ارائه می کند. معرق چوب معمولاً به صورت زمینه رنگی یا زمینه چوب با پوشش پلی استر اجرا می شود و مصالح مورد نیاز آن عمدتاً شامل چوبهای رنگی،صدف،خام،عاج،استخوان و ... می باشد هنر معرق چوب دارای ویژگیهای فنی ویژه ای است که آن را از سایر هنرهای چوبی متمایز می کند ویژگی الحلقی بودن این هنر باعث شده تا بتوان آن را به روی زیر ساختهای متنوع اجرا نمود . تولید کنندگان معرق برای طراحی و ساخت این زیر ساختها سعی می کنند که آنها را استحکام و زیبایی کافی بر خوردار باشند آثار قدیمی معرق کواه آن است که در زمانهای گذشته این هنر اغلب جنبه کاربردی داشته و حتی در معماری داخلی ساختمانها نیز جایگاه ویژهای بر خوردار بوده است چنانکه در ساختمانهای قدیمی بنگریم این هنر را به روی درها و پنجره ها نیز می بینیم در حال حاضر شیوه های مختلف معرق چوب به روی انواع زیر ساختها و به صورت کاریردی روی وسایلی مثل میز و صندلی و جعبه یا صرفاً تزیئنی بر روی وسائلی مثل تابلو اجرا می گردد.

 

 تولیدات کشاورزی

 ملكان يك شهر كشاورزي است تا يك شهر صنعتي و يا تجاري ، مشهورترين محصول كشاورزي اين شهرستان انگور است به طوري كه اين شهرستان به شهر الهه انگور مشهور است و چندين كارخانه‌ي سبزه پاك كني از صنايع تبديلي وابسته به اين مشغول هستند. خشكبار اين محصول به اكثر كشورها از جمله كشورهاي حوزه خليج فارس و اروپايي و كانادا صادر مي‌شود..

 از این حیث شهرستان ملکان با برخورداری از11 هزار هکتار باغ انگور در زمینه تولیدکشمش، مقام نخست استان آذربایجان شرقی و سوم کشور را در اختیار دارد

 ملکان شهرخوشه های طلایی(انگور ملکان)

درخت انگور با نام علمی Vitis vinifera از خانواده انگورسانان Vitaceae است. در این خانواده حدود ۱۱ جنس و بیش از ۶۰۰ گونه وجود دارد. مهم‌ترین جنس این خانواده جنس انگور است. این گیاه حالت بوته‌ای و رونده دارد و دارای پیچک در مقابل بعضی از برگ‌ها می‌باشد.

میوه انگور به نوع دانه‌دار و بی‌دانه تقسیم می‌شود. هر یک از این دو نوع در رنگهای سرخ و سیاه و زرد و تقریباً سبز دیده می‌شوند. این میوه در مناطقی که حداکثر دمای آن بیش از ۴۰ درجه سانتیگراد و حداقل آن کمتر از ۱۵ درجه زیر صفر نباشد بهتر رشد می‌کند.

شهرستان ملکان با برخورداری از11 هزار هکتار باغ انگور در زمینه تولید کشمش، مقام نخست استان آذربایجان شرقی و سوم کشور را در اختیار دارد.

تولید سرانه انگور شهرستان

شهرستان ملکان با تولید240 هزار تن انگور، 60 درصد تولید این محصول در آذربایجان‌شرقی را به خود اختصاص داده و جزو قطب‌های اصلی تولید این محصول در استان به شمار می‌آید، پیش بینی می‌شود در سال‌جاری بیش از 50 هزار تن کشمش در این شهرستان تولید شود که جزو محصولات ممتاز تولید شده بخش کشاورزی استان شمرده می‌شود و 60 درصد کشمش تولیدی ملکان به صورت کالیفرنی، 30 درصد به صورت تیزآبی و 10 در صد بقیه نیز به شکل‌های محلی و بومی تولید و در بازارهای مصرف داخلی و خارجی عرضه می‌شود. به طوری که در سال { 1391} بیش از 18 هزار تن انواع کشمش به ارزش 900 میلیارد ریال از این شهرستان به خارج از کشور صادر شده است. ازجمله کشورهای صادره شده انگورمی توان به امارات، کویت، قطر، آلمان، رومانی، بلغارستان، جمهوری آذربایجان، ارمنستان، اوکراین و روسیه اشاره کرد.

 

 

 

 

 

 

 آدرس: تبریز – خیابان ارتش جنوبی – روبروی خیابان ارک              تلفن: 6-35546164   فاکس:35543953    کدپستی: 5137653363   ایمیل: info@eachto.ir