مقاله ها

درخت چنار روستای ارسی جلفا

مقدمه:

با وجودی‌که سرزمین ایرانیان برروی کمربند ”خـشک “ قرار دارد، شمار زیادی درختان دیرزیست، به ‌ویژه در مناطق بیابانی و خشک استان‌های کشور وجود دارند. این درختان که هنوز توان پژوهش‌های علمی بر روی آن‌ها فراهم نشده است، از مهم‌ترین یادمان‌های طبیعی و زیست بومی کشور هستند. هرگاه توان بررسی‌های علمی را برروی آن‌ها به‌دست آوریم و یا در این زمینه، از وجود کارشناسان بیگانه بهره گیریم، در آن صورت دست‌کم می‌توانیم سرگذشت آب و هوایی منطقه‌های هم‌سایه‌ی این درختان را به‌دست‌‌آوریم که خود، کاری است سترگ و قابل اجرا. در این راستا، لازم است که در چند دانشگاه کشور، کرسی ویژه‌ای برای شناخت، بررسی و پژوهش بر روی درختان دیر زیست ایران به‌وجود آید و پس از انجام پژوهش‌های لازم در درون مرزهای سیاسی کشور، این پدیده در سرتاسر فلات ایران، مورد بررسی و پژوهش قرار گیرد. با شناخت کامل درباره‌ی این پدیده در سرتاسر ایران و سپس فلات ایران، می‌توان با آگاهی‌های موجود، تصویر روشن‌تری از آب و هوای ایران و فلات ایران را به دست آورد. اما شرط اصلی این‌کار این است که اجازه ندهیم که این درخت‌ها را از میان بروند. درختان كهنسال، تاريخ زنده طبيعت ايران و گنجينه‌ماندگار و ذخاير ژنتيك گياهي هر كشور به شمار مي‌آيند كه حفاظت از آنها از نظر ملي وتاريخ طبيعي اهميت بسزايي دارد. ارزش شناخت و حفظ اين منابع از ديدگاه علمي، تاريخ طبيعي و حتي به عنوان ميراثي فرهنگي قابل ارزيابي است. اين درختان علاوه بر زيبايي و سر سبزي محيط، جز ميراث ملي و حتي مقدس ايرانيان محسوب مي‌شود و وجود درختان كهنسال، نشان‌دهنده ويژگي‌هاي قدسي طبيعت در ايران است. تدوين برنامه و قوانين جامع، ثبت درختان كهنسال در فهرست آثار ملي طبيعي، حفاظت علمي و دقيق، شناسنامه‌دار شدن و ايجاد مديريت منسجم براي صيانت از اين گونه‌هاي ارزشمند را ضروري مي نمايد. نبود قوانين قاطع، ايجاد جاده، سوزاندن، قطع درخت، و تخريب از جمله عوامل انساني است كه اين آثار ارزشمند را تهديد مي‌كند. اما بيشترين مشكل براي حفاظت از درختاني است كه در خارج محوطه بقاع متبركه و اماكن مذهبي هستند اگر اقدامي عاجل براي حمايت از گونه‌هاي ارزشمند قديمي نشود، شمار زيادي از اين درختان كه ريشه در تاريخ دارد، منقرض مي‌شوند. درختان کهنسال در طول هزاران سال، موانع اکولوژيک و تنشهاي نامساعد اقليمي و محيطي متعدد را پشت سرگذاشته و همچنان به زندگي خودادامه ميدهند. به رغم اين که هرساله تعدادي از اين ذخاير ارزشمند ملي به دليل غفلت و ناآگاهي و به ندرت توسط عوامل طبيعي آسيب ميبينند، لزوم تحقيقات و پژوهشهاي علمي هرچه بيشتر بر روي آنها احساس ميشود. از سويي ويژگيهاي اقليمي نيمه خشک ايران و کمبود منابع آبي در کشورو از سوي ديگر آيين کهن و فرهنگ ديرپاي ايرانيان است که در آن درخت به عنوان يکي ازنمادهاي ظهور اراده خداي يکتا روي زمين از احترام ويژهاي برخوردار بوده است. براي ايرانيان تمامي درختان به ويژه درختان چنار و سرو از احترام ويژهاي برخورداربوده اند، به گونه اي که حتي بسياري عقيده داشتند که زرتشت درخت سرو را از بهشت به ايران آورده است. به همين روي ميبينيم، درختان کهنسال چند هزار ساله در جاي جاي ايران هنوز جنبه تقدس خود را حفظ کرده اند. ايرانيان حتي درختان را تجسم انسانهاي نيکوکاري ميدانستند که پس از مرگ به درخت تبديل شدهاند تا زندگي جاويد پيدا کنند. براين اساس حتي دراوستا، آسيب رساندن و قطع درختان، گناهي بزرگ است که هر کس اين عمل نکوهيده راانجام دهد بايد منتظر پيشامد ناگواري براي خود يا نزديکانش باشد.

توصيف وضعيت اثر 

درخت چنار ارسی در حال حاضر در روستای ارسی، از توابع دهستان ارسی، بخش مرکزی شهرستان جلفا و در نیمه شمالی این روستا واقع شده است. این درخت در شمال شرق مسجد جامع المهدی روستای ایری به فاصله 6متر از آن قرار دارد. این درخت درحدود 310سانتیمتر قطرشرقی-غربی و 360سانتیمتر قطرشمالی-جنوبی دارد و از میان به وسعت 5 متر مربع توخالی است، این تنه عظیم در حدود 5متر ارتفاع دارد. محیط تنه در ارتفاع 210 سانتیمتری 950سانتیمتر می­باشد. وسعت تاج این درخت امروزه در حدود 180متر مربع و ابعاد آن 15متر شمالی-جنوبی در 12 متر شرقی-غربی است. در ضلع جنوبی درخت امروزه آبسردکنی جای گرفته است که دید درخت را محدود و از حالت طبیعی خارج نموده است. با توجه به اینکه این درخت دچار آفت­های مختلف طبیعی و انسانی شده است، در شرف فروپاشی قرار دارد و اهالی با ترفندهای مختلف درصدد حفظ و نگهداری این درخت برآمده اند از جمله سعی در مهار قسمتهای پوسیده با بستن سیم بکسل به دور تنه درخت نموده­اند، یا ترکهای موجود بر روی تنه درخت را با وصله ­های فولادی به هم متصل نموده­اند، که زیاد کارآمد نبوده و باعث از دست رفتن زیبایی بصری درخت شده است. اطراف تنه درخت به ابعاد 8 متر در 5 متر و در کناره شرقی دیوار صحن مسجد جامع روستا، با سنگ و ملات سکوسازی شده و در گوشه شمال شرقی آن یک قوچ سنگی از دوره تیموری قرار گرقته است که از گورستان قدیمی روستا، در شرق آن به این محل انتقال یافته است. بیشتر شاخه های کهن درخت پوسیده و یا توسط اهالی هرس شده است و تنها شاخه قدیمی امروزه در شمال درخت به صورت خشکیده دیده می­شود و تمامی شاخه های دیگر درخت در غرب و شرق از شاخه ­های جوان این درخت می­باشند. با توجه به وزن زیاد شاخه ها، در محل اتصال این شاخه­ ها به تنه اصلی ترک های بزرگی دیده می­شود، شاخه های بالایی درخت در اثر خشکی و سنگینی تخریب و توسط اهالی اصلاح شده است. درخت آسیب زیادی را از بلایای انسانی و طبیعی دیده ­است و وسعت کم تاج این درخت در مقایسه با قطر تنه از این مساله نشات می­گیرد. از زیر این درخت نهر آب در راستای جنوب به شمال می­گذرد. در حال حاظر سکویی که این درخت در کنار مسجد بر روی آن قرار گرفته اند از سطح خیابان در حدود یک متر ارتفاع دارد و با سه پله سنگی می­توان به آن دست یافت. این درخت به دليل وقوع حوادث طبيعي از جمله صاعقه و اصطكاك و اشتباهات انسانی چندين بار دچار آتش سوزي شده و بیشتر تنه آن از درون از بين رفته است. مشاهده تنه سياه و توخالي آن چشم هر رهگذري را معطوف به وقوع حوادث طبيعي كه سال ها پيش و در چندين مرحله رخ داده است، مي كند.ارتفاع این درخت حدود 15 متراست. گذشت زمان و وقوع حوادث و سوانح طبيعي باعث شده بیشتر شاخه های فوقانی این درخت خشک و از ارتفاع آن به شکل چشم گیری کاسته شده است. این درخت در کناره شرقی دیوار مسجد جامع واقع شده است. محوطه­ای که اين درخت كهنسال در آن قرار گرفته ­است در حدود 40متر مربع است، که توسط شورای اسلامی روستای ارسی بهسازی شده است.

 

 آدرس: تبریز – خیابان ارتش جنوبی – روبروی خیابان ارک              تلفن: 6-35546164   فاکس:35543953    کدپستی: 5137653363   ایمیل: info@eachto.ir