مقاله ها

درخت چنار اسکو

مقدمه:

با وجودی‌که سرزمین ایرانیان برروی کمربند ”خـشک “ قرار دارد، شمار زیادی درختان دیرزیست، به ‌ویژه در مناطق بیابانی و خشک استان‌های کشور وجود دارند. این درختان که هنوز بر روی آن‌ها توان پژوهش‌های علمی فراهم نشده است، از مهم‌ترین یادمان‌های طبیعی و زیست بومی کشور هستند. هرگاه توان بررسی‌های علمی را برروی آن‌ها به‌دست آوریم و یا در این زمینه، از وجود کارشناسان بیگانه بهره گیریم، در آن صورت دست‌کم می‌توانیم سرگذشت آب و هوایی منطقه‌های هم‌سایه‌ی این درختان را به‌دست‌‌آوریم که خود، کاری است سترگ و قابل اجرا. در این راستا، لازم است که در چند دانشگاه کشور، کرسی ویژه‌ای برای شناخت، بررسی و پژوهش بر روی درختان دیر زیست ایران به‌وجود آید و پس از انجام پژوهش‌های لازم در درون مرزهای سیاسی کشور، این پدیده در سرتاسر فلات ایران، مورد بررسی و پژوهش قرار گیرد. با شناخت کامل درباره‌ی این پدیده در سرتاسر ایران و سپس فلات ایران، می‌توان با آگاهی‌های موجود، تصویر روشن‌تری از آب و هوای ایران و فلات ایران را به دست آورد. اما شرط اصلی این‌کار این است که اجازه ندهیم که این درخت‌ها را از میان بروند. درختان كهنسال، تاريخ زنده طبيعت ايران و گنجينه‌ماندگار و ذخاير ژنتيك گياهي هر كشور به شمار مي‌آيند كه حفاظت از آنها از نظر ملي وتاريخ طبيعي اهميت بسزايي دارد. ارزش شناخت و حفظاين منابع از ديدگاه علمي، تاريخ طبيعي و حتي به عنوان ميراثي فرهنگي قابل ارزيابي است. اين درختان علاوه بر زيبايي و سر سبزي محيط، جز ميراث ملي و حتي مقدس ايرانيان محسوب مي‌شود و وجود درختان كهنسال، نشان‌دهنده ويژگي‌هاي قدسي طبيعت در ايران است. تدوين برنامه و قوانين جامع، ثبت درختان كهنسال در فهرست آثار ملي طبيعي، حفاظت علمي و دقيق، شناسنامه‌دار شدن و ايجاد مديريت منسجم براي صيانت از اين گونه‌هاي ارزشمند را ضروري مي نمايد. نبود قوانين قاطع، ايجاد جاده، سوزاندن، قطع درخت، و تخريب از جمله عوامل انساني است كه اين آثار ارزشمند را تهديد مي‌كند. اما بيشترين مشكل براي حفاظت از درختاني است كه در خارج محوطه بقاع متبركه و اماكن مذهبي هستند اگر اقدامي عاجل براي حمايت از گونه‌هاي ارزشمند قديمي نشود، شمار زيادي از اين درختان كه ريشه در تاريخ دارد، منقرض مي‌شوند. درختان کهنسال در طول هزاران سال، موانع اکولوژيک و تنشهاي نامساعد اقليمي و محيطي متعدد را پشت سرگذاشته و همچنان به زندگي خودادامه ميدهند. به رغم اين که هرساله تعدادي از اين ذخاير ارزشمند ملي به دليل غفلت و ناآگاهي و به ندرت توسط عوامل طبيعي آسيب ميبينند، لزوم تحقيقات و پژوهشهاي علمي هرچه بيشتر بر روي آنها احساس ميشود. از سويي ويژگيهاي اقليمي نيمه خشک ايران و کمبود منابع آبي در کشورو از سوي ديگر آيين کهن و فرهنگ ديرپاي ايرانيان است که در آن درخت به عنوان يکي ازنمادهاي ظهور اراده خداي يکتا روي زمين از احترام ويژه اي برخوردار بوده است. براي ايرانيان تمامي درختان به ويژه درختان چنار و سرو از احترام ويژهاي برخورداربوده اند، به گونه اي که حتي بسياري عقيده داشتند که زرتشت درخت سرو را از بهشت به ايران آورده است. به همين روي مي­بينيم، درختان کهنسال چند هزار ساله در جاي جاي ايران هنوز جنبه تقدس خود را حفظ کرده­ اند. ايرانيان حتي درختان را تجسم انسانهاي نيکوکاري مي­دانستند که پس از مرگ به درخت تبديل شده­اند تا زندگي جاويد پيدا کنند. براين اساس حتي دراوستا، آسيب­ رساندن و قطع درختان، گناهي بزرگ است که هر کس اين عمل نکوهيده راانجام دهد بايد منتظر پيشامد ناگواري براي خود يا نزديکانش باشد.

 

توصيف وضعيت اثر

درخت چنار اسکو در حال حاضر در بخش مرکزی شهر اسکو و در وسط سبزه میدان شهر قرار گرفته است. با توجه به شرایط جوی منطقه و میزان رطوبت و بارندگی مناسب و حفاظت­های صورت گرفته از سوی شهرداری منطقه ، این درخت از شرایط زیستی نسبتا مناسبی برخوردار می­باشد.

 

درخت چنارکهنسال اسکو از دو سمت شمال و جنوب به ابنیه تجاری شهر محدود گشته است که در فاصله 6 متری از آن قرارگرفته ­­اند. همچنین این درخت در میانه خیابان شرقی-غربی شهر قرار گرفته که احتمالا میدان این قسمت از شهر به سبب اهمیت وجود درخت کهنسال در این قسمت و شادابی و سرسبزی آن به "سبزه میدان" معروف گشته است. قطر شرقی-غربی این درخت 190 سانتیمتر و قطر شمالی-جنوبی آن در حدود 340 سانتیمتر می­باشد. محیط تنه درخت در ارتفاع 150سانتیمتری حدود 9.5 متر است. درخت مذکور از دو سمت جنوبی و شرقی بالاخص در بخش شرقی دچار پوسیدگی شدید شده است به طوریکه این قسمت از درخت از درون تهی گشته و پیش از اقدامات حفاظتی شهرداری توسط تخریبات انسانی به کفاش خانه­ای مبدل گشته بود که در چند سال اخیر این قسمت و بخش پوسیده دیگر در سمت جنوبی با اقدامات حفاظتی مسئولین شهرداری با مصالحی چون سیمان پرگشته و راه ورودی به بخشهای آسیب­ دیده به طور کامل مسدود گشته است(دهناد، 1382، 65).. بخش آسیب­ دیده درخت در سمت شرقی از ابعادی در حدود 150× 220 سانتیمتر و ابعاد پوسیدگی بخش جنوبی آن در حدود 80×140 سانتیمتر می­باشد که اکنون درون آن جهت حفاظت پرگشته است. قرارگیری این درخت در وسط سبزه میدان شهر فواید و مضراتی برای درخت کهنسال به همراه داشته است. از مهمترین فواید آن نظارت و حفاظت کامل درخت از سوی شهرداری شهر اسکو می­باشد که در سالهای اخیر رسیدگی به این مسئله بیشتر مورد توجه مسئولین قرار گرفته است که با نرده­ کشی اطراف درخت و پر کردن پوسیدگی­های ایجاد شده در آن که تحت عوامل محیطی و انسانی رخ داد کرده بود و نیز آبیاری مناسب و بموقع آن شرایط زیستی مناسبتری را نسبت به گذشته برای درخت چنار کهنسال فراهم آورده­اند. لیکن قرارگیری درخت مذکور در میانه سبزه میدان شهر زیانهایی را نیز به همراه داشته است از جمله اینکه به جهت وجود ابنیه تجاری و گسترش آنها به فراخور نیازهای اجتماعی در سمت شمالی و جنوبی، درخت از فضا و شرایط کافی جهت رشد مناسب برخوردار نمی­باشد. همچنین به سبب بازخورد بسیار عوامل انسانی با درخت مذکور به جهت قرارگیری در بخش پر رفت و آمد شهر خطر تخریب عوامل انسانی دو چندان می­شود که البته این مسئله با افزایش آگاهی سطح عمومی سکنه شهر قابل کنترل می­باشد.

 

درخت چنار کهنسال اسکو بر اساس گمانه زنی صورت گرفته بر تنه درخت، طبق نظر کارشناسی از قدمتی 1200 ساله برخوردار است، که جزو قديمي ترين درختان چنار کهنسال كشور محسوب مي گردد.

 

قطر اين درخت در جايي كه با زمين در تماس است به اندازه 3متر و 40سانتي متر و ارتفاع آن حدود 18 متر است. طی دوران توسط تخریبات انسانی برخی شاخه های فوقانی این درخت بریده شده است. ابعاد تاج این درخت 19مترشمالی-جنوبی در 20 متر شرقی- غربی است. محوطه­ای که اين درخت كهنسال در آن قرار گرفته­اند در حدود 35 متر مربع می­باشد، که به عنوان نمادی از قدمت شهر در میانه سبزه میدان و 25 متری جنوب شرق مسجدجامع اسکو قرار گرفته است.

 

 آدرس: تبریز – خیابان ارتش جنوبی – روبروی خیابان ارک              تلفن: 6-35546164   فاکس:35543953    کدپستی: 5137653363   ایمیل: info@eachto.ir